M-Pesa – mobilne płatności bez Internetu i banków

Niektóre projekty (paradoksalnie) stają się innowacjami społecznymi dzięki temu, że ich pomysłodawcy potrafią wykonać krok wstecz w stosunku do procesów/standardów/technologii aktualnie królujących w krajach wysoko rozwiniętych.

Tak właśnie dochodzi się do innowacyjnych rozwiązań problemów powszechnych w krajach rozwijających się. W tym przypadku był to problem braku dostępu do bankowości większości obywateli Kenii. W Kenii nie tylko brak było oddziałów bankowych i bankomatów, ale także mało kto posiadał konto bankowe. Utrudniało to znacząco nie tylko funkcjonowanie zwykłym ludziom (kłopoty z przekazywaniem pieniędzy na odległość, opłacaniem rachunków itd.), ale także hamowało rozwój gospodarczy kraju. Operowanie wyłącznie gotówką skutkowało również wszechobecnymi nadużyciami, na czele z bardzo częstym przywłaszczaniem środków przez osoby nieuprawnionym.

Wiemy już, do czego obywatele Kenii nie mieli dostępu. Ktoś więc zadał sobie pytanie – do jakiej formy łączności/komunikowania się Kenijczycy mają powszechny dostęp? Oczywiście nie było mowy o Internecie. Tu właśnie należało wykonać ten symboliczny krok „do tyłu” i zauważyć, że siła tkwi w sieci telefonii komórkowej. W przeciwieństwie do bankowości czy Internetu zasięg telefoniczny w Kenii pokrywał już od dawna zdecydowaną większość kraju (tzn. ma do niego dostęp zdecydowana większość obywateli). Należało więc połączyć bankowość z siecią telefoniczną.

Podjął się tego operator Safaricom (obecnie część Vodafone) tworząc platformę bankowości mobilnej M-Pesa. Platforma ruszyła w 2007 roku, a już 12 miesięcy później posiadała 2 miliony użytkowników (wbrew ostrożnym przewidywaniom operatora, który założył wynik 60 000). Dziś, po 11 latach istnienia, na platformie zarejestrowanych jest ponad 30 milionów kont, a sam serwis dostępny jest już w 10 krajach – w Kenii, Tanzanii, Demokratycznej Republice Konga, Lesotho, Egipcie, Ghanie, Mozambiku, Indiach, ale także w Albanii i Rumunii!

Aby wyjaśnić fenomen M-Pesa – szczególnie na gruncie pierwotnym – kenijskim – należy wymieć wszystkie funkcjonalności systemu. Platforma pozwala przede wszystkim założyć konto przypisane do swojego numeru telefonu. Z tego konta można opłacać wszelkie rachunki, a także płacić za praktycznie wszystkie produkty i usługi – od zakupów w sklepie spożywczym, przez zakup gazety od ulicznego sprzedawcy, po bilety lotnicze. Na konto w serwisie można również otrzymywać wypłatę. Pozwala także na przelewanie pieniędzy innym użytkownikom (natychmiastowe!) oraz osobom niezarejestrowanym. Z konta można oczywiście wypłacać gotówkę – w tysiącach punktów (mikroagencji) w całej Kenii. Transakcje wykonuje się i potwierdza SMS-owo oraz PIN-em. Wszystko to sprawiło, że M-Pesa jest w Kenii wszechobecna. Korzystają z niej osoby w każdym wieku, płacąc za niemal każdy rodzaj produktów lub usług, opłacając rachunki, mandaty i kieszonkowe swoich dzieci. Safaricom w międzyczasie wprowadziło kolejne usługi powiązane z systemem, np. serwis ubezpieczeń i pożyczek. Warto dodać, że prowizja nałożona przez operatora na wszystkie operacje wykonywane za pomocą serwisu jest symboliczna.

M-Pesa nie tylko w wieloraki sposób ułatwiła Kenijczykom codzienne życie oraz pozwoliła na rozwój wszelkich usług, ale też ograniczyła znacząco wspomniane wcześniej, a spotykane na każdym kroku, nadużycia finansowe. Wkraczanie serwisu do kolejnych krajów świadczy o tym, że jest to rozwiązanie uniwersalne i skuteczne w wielu miejscach borykających się z podobnymi problemami. Trzeba jednak przyznać, że w żadnym kraju nie robi na razie tak zawrotnej kariery, jak w Kenii. M-Pesa to po prostu kenijskie rozwiązanie szyte na miarę kenijskiej rzeczywistości, którego efektywność przerosła oczekiwania twórców oraz granice państwa. A nawet kontynentu.

PS. „Pesa” to w języku swahili „pieniądze”; M – to skrót od mobilności.

Źródła: http://www.vodafone.com/content/index/media/vodafone-group-releases/2017/m-pesa-10.html

http://fridomia.pl/2017/03/08/m-pesa-w-kenii-i-nie-tylko/

https://www.safaricom.co.ke/images/Downloads/Resources_Downloads/Safaricom_2017_Annual_Report.pdf

Fot. By Realt0n12 – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=20290079

https://www.facebook.com/MPesaMocambique/

Kraj: Kenia